Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolünde Avrupa Stratejisi'nin Uygulanması Eylem Planı

13 Ocak 2014

Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolünde Avrupa Stratejisi'nin Uygulanması Eylem Planı, üye ülkelerin de var olan taahhütleri göz önüne alınarak, geniş kapsamlı ve entegre bir çerçeve içinde önümüzdeki dönem (2012-2016) için öncelikli eylem bölgeleri ve müdahalelerine odaklanıyor.

Öncelikli beş müdahale alanı şöyledir:

1. Mali ve pazarlama politikaları yoluyla sağlıklı tüketimin teşvik edilmesi;
2. Gıdalarda trans yağların ortadan kaldırılması (ve yerini çoklu doymamış yağların alması);
3. Tuz tüketiminin azaltılması;
4. Kardiyo-metabolik risklerin belirlenmesi ve yönetimi;
5. Kanserde erken teşhis.


Bulaşıcı olmayan hastalıkların (Non-communicable diseases-NCD) önlenmesi ve daha iyi kontrol altına alınması için yapılacak yatırım, erken yaşta ölüm, önlenebilir hastalıklar ve engellilik düzeyinde azalma ve toplumların yaşam kalitesinde ve refahında artış doğuracaktır. Avrupa'da ölümlerin %86'sı ve hastalık yükünün %77'sine neden olan bu geniş hastalık grubu, ortak risk faktörleri, etkenler ve müdahale fırsatları sunulmasına rağmen, toplumsal değişim derecesi temelinde büyük eşitsizlikler sergileyen epidemiyolojik bir dağılım göstermektedir.

Neden bir eylem planı ve neden şimdi?

Bu eylem planı son beş yılda yer alan gelişmeleri, yeni bilgileri ve bugüne kadar gerçekleşen ilerlemeleri göz önüne alıp NCD ile genelde halk sağlığı alanlarındaki eyleme geçme isteğinden yararlanmaktadır.

Son yıllarda NCD alanında küresel çapta bir bilinç artışı ve eyleme geçme iradesi yer almaktadır. 2008'de Dünya Sağlık Meclisi Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Stratejisi'nin Uygulanması için Küresel Eylem Planı'na (2008-2013) destek vermiştir. Bu plan ortaya çıkmakta olan salgın hastalıkların haritasını çıkarmak, risk faktörlerine maruz kalma düzeyini azaltmak ve NCD'ye yakalanmış insanlara verilen sağlık hizmetlerini güçlendirmeyi amaçlayan geniş kapsamlı bir plan içermektedir. 2010'da destek verilen ve alkolün zararlı kullanımını azaltmayı amaçlayan küresel strateji, beslenme şekli, fiziksel aktivite ve sağlık alanlarında var olan araçlara ve Tütün Kullanımının Kontrolü Alanında Çerçeve Anlaşması'na katkıda bulunmuştur.

NCD'lerin beraberlerinde getirdiği zorluklar, nedenlerinin arkasındaki nedenler ve etkili müdahalelerin temel alacağı kanıtlar açısından uluslararası çapta bir bilinç artışı gözlemlenmektedir. Çeşitli işbirliklerinin oluşturulmuş olmasının yanı sıra (uluslararası kurumların, bilim ve kamu sağlığı toplumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının (STK) proje savunuculuğu, araştırma ve işbirliği alanlarına dahil olması) NCD'ler konusunda etkili bir şekilde eyleme geçilmesi gerektiğini tavsiye eden ve NCD'ler konusunda Küresel Statü Raporu'nda olduğu üzere, NCD alanında 'en uygun imkan' kavramını savunan bazı önemli raporlar da yayınlanmıştır. Sağlık Alanında Toplumsal Etkenler Komisyonu'nun araştırmalarında vardığı sonuçlar öncelikli kamu sağlığı şartlarına eşitlik merceğiyle bakılmasına katkıda bulunmuş ve yaşam boyu sağlık için sağlam bir temelin oluşturulması amacıyla erken çocukluk döneminin gelişimine yatırım yapmanın önemine dikkat çekmiştir.

Eylem planındaki temel ilkeler

• Eşitliğe odaklanmak: Cinsiyet, sosyoekonomik statü, etnik köken, göçmen statüsü ve/veya eğitim düzeyi ve bu faktörlerin dağılımı gibi toplumsal etkenlerin insanların sağlıklı seçimlerde bulunma ve o seçimleri sürdürme imkanlarını etkileyip etkilemediğine özellikle dikkat edilmelidir.
• Sağlık sistemlerini güçlendirmek:
Temel sağlık hizmetlerinin ve kamu sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesi, sağlığın teşvik edilmesi, hastalıkların önlenmesi, erken teşhis ve hizmetlerin entegre edilmesi açısından temel önem taşır.
• Tüm politikalarda sağlığa yer vermek:
NCD salgınının daha geniş kapsamlı etkenleri büyük ölçüde sağlık sektörünün kontrolünün dışında olup mali ve ticaret politikalarından eğitim ve sağlık hizmetlerine erişilebilirliğe ve kentsel planlamayla tasarıma kadar uzanır.
• Yaşam boyu yaklaşımı benimsemek:
NCD'ye yakalanma riskine maruz kalma, hamilelik sırasında meydana gelen etkilerle başlar ve erken çocukluk dönemi, gençlik ve yetişkinlik dönemleri boyunca devam eder, dolayısıyla yaşam boyu birikir. Sağlıklı bir yaşlanma süreci, sağlığın yaşam boyu teşvik edilmesinden ve engellilik haliyle başa çıkmayı, toplumsal korumayı ve uygun, erişilebilir sağlık hizmetlerini teşvik eden, sağlık açısından elverişli bir çevreden oluşur.
• Yetki kazandırma:
Önleyici hizmetlerin planlanmasından hastalara bireysel hizmet sunmaya kadar tüm etkinliklerin toplumsal eylemin yerini alması değil, onu güçlendirmeyi, sağlık alanında bilgili olmayı teşvik etmeyi ve hizmet verilen kişinin uzman statüsüne saygı gösterilmesini amaçlaması gerekir.
• Toplum temelli ve bireysel yaklaşımları dengelemek:
Çoğu hastalık vakası insanlarda düşük veya orta düzey riskinde bulunur ve yüksek risk düzeyindeki hastalık vakalarına az rastlanır. Geniş kapsamlı bir önleme stratejisinin genel anlamda toplumda risk faktörü düzeylerini düşürmeyi amaçlayan bir yaklaşımla yüksek risk taşıyan bireyleri hedef alan yaklaşımı dengelemesi gerekir.
• Entegre programlar:
Tüm NCDler ve risk faktörleri kendilerine özgü teknik nitelliklere sahiptir, bundan dolayı herhangi bir ilerleme kaydedilebilmesi için belirli alanlarda uzmanlık ve bağımsız eyleme geçilmesini gerektirirler. Ancak eldeki kanıtlar temelinde çoğul müdahalelere dayalı bir stratejiyle bireysel müdahalelere göre sağlık alanında daha büyük faydalar elde edilebilir, hatta genelde daha avantajlı maliyet etkinliği sağlanabilir.
• Toplumun tamamı yaklaşımı:
Bu, devletle toplumun sağlık alanında işbirliği yapması demektir. Buradaki amaç, kamu sağlık hizmetleriyle sağlık sistemi arasındaki entegrasyonu güçlendirmek, devletle sivil aktörler arasında işbirliğini arttırmak, sivil toplum, şirket ve bireylerin aktif katılımını sağlamaktır.

Bu ilkeler, Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Konusunda Avrupa Stratejisi'nin ana prensiplerine dahil olup, son derece önem taşımaktadır.

Ana mesajlar

• Yaşam boyu hastalık önleyici tedbirler almak etkili bir yöntemdir ve sağlık ve gelişim alanında yatırım olarak görülmelidir.

• Toplum sağlığa elverişli çevreler yaratmalı, böylece sağlıklı tercihler yapmayı daha kolay hale getirmelidir.

• Sağlık ve tıp hizmetlerinin amaçlarına uygun olması, günümüzün hastalık yüküne ve sağlığı teşvik alanında giderek gelişen fırsatlara cevap vermesi gerekir.

• Kendi sağlıklarını teşvik etmeleri, sağlık hizmetleriyle etkin bir etkileşim içinde olmaları ve hastalık yönetiminde aktif rol almaları için insanlara yetki kazandırılmalıdır.

• Sağlığın teşvik edilmesi, hastalık önleme tedbirleri ve sağlık hizmetlerine evrensel erişim, sağlıkta eşitlik elde etmek açısından büyük önem taşır.

• Devletin her bir yönetim kademesi, sağlıklı kamusal politikalar geliştirmekten ve ilgili tüm sektörlerde eyleme geçilmesini sağlamaktan sorumludur.


Daha fazla bilgi almak için; www.euro.who.int adresini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynak: World Health Organization 'Action plan for the implementation of the European Strategy for the prevention and control of noncommunicable diseases 2012-2016'